Oświecenie - kluczowe informacje

Oświecenie to epoka, która przyniosła fundamentalne zmiany w myśleniu i postrzeganiu świata. Ramy czasowe oświecenia w Europie to XVII-XVIII wiek, przy czym ruch ten rozpoczął się we Francji. W Polsce oświecenie datuje się na lata około 1740-1795.

Highlight: Oświecenie notatki do matury powinny zawierać kluczowe hasła epoki, takie jak "Cogito ergo sum" Kartezjusza czy "Sapere aude" Kanta.

3 cechy oświecenia, które warto zapamiętać, to:

1. Pochwała rozumu, nauki i postępu
2. Odrzucenie hierarchii społecznej i monarchii absolutnej
3. Dążenie do edukacji poprzez rozrywkę $"Bawiąc - uczyć"$

W epoce oświecenia rozwinęły się różne prądy filozoficzno-religijne:

Definition: Empiryzm to nurt filozoficzny zakładający, że poznanie świata odbywa się poprzez doświadczenie i obserwację.

Inne ważne nurty to:

• Racjonalizm
• Ateizm
• Deizm
• Utylitaryzm
• Sensualizm
• Krytycyzm

Vocabulary: Tabula rasa - koncepcja "czystej tablicy", według której człowiek rodzi się bez wiedzy wrodzonej.

Wśród najważniejszych filozofów oświecenia należy wymienić:

• Johna Locke'a
• Jean-Jacques'a Rousseau
• Immanuela Kanta
• Woltera

Quote: "Nie zgadzam się z tobą, ale dołbym się zabić, żebyś mógł wyrazić swój pogląd" - słynne słowa przypisywane Wolterowi.

W dziedzinie muzyki wyróżnili się kompozytorzy klasycyzmu wiedeńskiego: Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven i Joseph Haydn.

Literatura oświecenia charakteryzowała się różnorodnością gatunków. Oświecenie gatunki literackie popularne w tej epoce to:

Example: Bajka - gatunek dydaktyczny, często zawierający morał, np. "Czapla, ryby i rak" Ignacego Krasickiego.

Inne ważne gatunki to:

• Satyra
• Poemat heroikomiczny
• Sielanka

Oświecenie lektury obejmują dzieła takie jak "Nowa Heloiza" J.J. Rousseau czy "Laura i Filon" Franciszka Karpińskiego.

Ignacy Krasicki, zwany "księciem poetów polskich", był jednym z najwybitniejszych twórców polskiego oświecenia. Jego dorobek obejmuje bajki, satyry, poematy heroikomiczne i pierwsze polskie powieści.

Highlight: Literatura oświecenia w Polsce rozwijała się dynamicznie, a jej przedstawiciele tworzyli dzieła o wysokiej wartości artystycznej i dydaktycznej.

Warto również pamiętać o innych ważnych aspektach epoki, takich jak:

• Konwencja pasterska
• Powstanie Collegium Nobilium (1740)
• Wydanie Encyklopedii (17 tomów)

Oświecenie powtórzenie przed sprawdzianem powinno obejmować wszystkie te kluczowe elementy, aby uzyskać pełny obraz tej fascynującej epoki.